Tiễn biệt nghệ nhân hát xẩm Hà Thị Cầu

14:20:18 - 04/03/2013 - admin

Mới gần đây, nghệ nhân hát xẩm Hà Thị Cầu đã ra đi để lại nhiều tiếc nuối cùng sự ngưỡng mộ về tài năng, giá trị nghệ thuật cụ để lại cho đời.

Nghệ nhân Hà Thị Cầu tên thật là Hà Thị Năm, SN 1917 tại Ý Yên (Nam Định) trong gia đình có 3 đời hát xẩm. Với những đóng góp cho nghệ thuật hát xẩm, bà đã được Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam trao tặng danh hiệu Nghệ nhân dân gian (25/12/2004) và được Nhà nước trao tặng danh hiệu Nghệ sĩ ưu tú.

Tiễn biệt nghệ nhân hát xẩm Hà Thị Cầu

Nghệ nhân xẩm Hà Thị Cầu, báu vật của nghệ thuật dân gian đã trút hơi thở cuối cùng vào 12 giờ 30 trưa hôm qua (3/3). Sự ra đi của bà là nỗi mất mát to lớn của nền nghệ thuật dân gian Việt Nam.

Nghệ sĩ Mai Tuyết Hoa theo học bà Hà Thị Cầu từ năm 1998. Về nhà bà không biết bao lần để học từng điệu xẩm, từng ngón đàn, chị thương mến, khâm phục cách hát, cách sống của bà mà theo chị là “đầy chất xẩm”: Vừa châm biếm, dí dỏm, vừa hồn nhiên, lạc quan. “Làm sao quên được những lúc hai thầy trò đàn, hát với nhau, rồi bà trêu đùa, cấu véo, mắng yêu tôi. Bà cụ hay hỏi: “Có mang rượu về cho tao không?”. Nhưng thương nhất là lần tôi xuống làm phim tài liệu về bà. Mấy ngày quay xong, có lần bà nắm lấy tay tôi bảo: Bu khổ quá con ạ. Phận hát xẩm theo bà cụ long đong đến tận bây giờ”.

Mặc dù bà Hà Thị Cầu được phong tặng nhiều danh hiệu như nghệ nhân dân gian, nghệ sĩ ưu tú, bằng khen, giải thưởng treo đầy nhà, nhưng bà không có đồng lương nào hay “chế độ” nào cả, cũng chả có đất cấy – chị Hoa cho biết. Các nghệ sĩ, các học trò đến với bà chỉ biếu bà được chút chút gọi là. Bà sống với gia đình người con gái, cuộc sống rất vất vả. Sinh ra trong một gia đình 3 đời hát xẩm, bà Cầu theo bố mẹ đi khắp chợ cùng quê hát xẩm từ bé. Ngôi nhà nhỏ bà đang ở cũng do hai vợ chồng bà đi hát xẩm mãi mới mua được. Nghiệp hát xẩm như vận vào cuộc đời, cho đến lúc về già, vốn liếng của bà chỉ giàu về ngón đàn, giọng hát.

Cả cuộc đời hát xẩm

Cuộc đời ca hát của nghệ nhân Hà Thị Cầu trải dài gần 80 năm kể từ 8 tuổi cho tới lúc chia xa cõi đời ở tuổi 86. Bà đã mang tiếng đàn lời ca đi khắp nơi, từ các tỉnh lân cận Ninh Bình như Hà Nam, Nam Định, Thái Bình đến Hà Nội, Hà Tây, Bắc Ninh, cả miền ngược Tuyên Quang và xuôi theo tàu hỏa vào Nghệ An, Sài Gòn…

Bên cạnh đàn ca, Hà Thị Cầu còn có tài sáng tác dẫu không hề biết chữ. Năm 1977, sau ngày đất nước thống nhất, nghệ nhân Hà Thị Cầu đã cảm kích sáng tác bài Theo Đảng trọn đời với những lời ca như: “Vững tâm theo Đảng nghe con/ Đạp bằng sóng gió sắt son lời thề”.

Tiễn biệt nghệ nhân hát xẩm Hà Thị Cầu

Có một kỷ niệm về bài hát này. Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ V năm 1982, Nhạc viện Hà Nội được giao làm chương trình biểu diễn chào mừng đã mời Hà Thị Cầu tham gia. Bà hát Theo Đảng trọn đời. Hình ảnh khó quên với nhiều đại biểu trong khán trường hôm đó là manh chiếu trải giữa sân khấu để nghệ nhân Hà Thị Cầu ngồi đó hát say sưa.

Trước đó có những lo ngại từ phía các nghệ sĩ tổ chức biểu diễn- về manh chiếu, sợ ảnh hưởng tới không khí trang trọng, nhưng Hà Thị Cầu nhất định không chịu làm khác. Và kết quả là những tràng pháo tay không ngớt dành cho tiết mục đặc sắc, đậm hồn Việt này.

Nghệ thuật đàn nhị dân gian và ca hát dân gian qua sự thể hiện của Hà Thị Cầu đạt tới đỉnh cao, chắt lọc những tinh túy. Nghe bà đàn và hát, người ta thấy một nghệ sĩ dí dỏm yêu đời, hết sức dân dã.

Nghệ nhân Hà Thị Cầu được nhận nhiều bằng khen của Bộ VHTTDL, Đài Tiếng nói VN, nhận giải thưởng Đào Tấn và được phong tặng danh hiệu NSƯT. Cả cuộc đời gắn bó với ca hát dân gian, bà trở thành biểu tượng đẹp về tình yêu âm nhạc truyền thống, là tấm gương cho lớp trẻ noi theo. Lễ viếng bà bắt đầu từ 6h30 ngày 4-3, lễ đưa tang lúc 9h30 ngày 5-3 tại Yên Phong, Yên Mô, Ninh Bình.

Mất mát lớn của nghệ thuật xẩm dân gian

Sự ra đi của nghệ nhân Hà Thị Cầu là một mất mát lớn với nghệ thuật xẩm dân gian Việt Nam. Nhiều nghệ sỹ là học trò của cụ đã chia sẻ những nỗi buồn thương, tiếc nuối.

Nhạc sĩ Quang Long chia sẻ nghệ nhân Hà Thị Cầu là một pho sử sống về nghệ thuật hát xẩm. Cuộc đời bà như một con tằm đã xong kiếp nhả tơ. Không ruộng vườn, không lương hưu, vẫn nghèo khổ như thuở ôm con đi hát rong khắp mọi miền, bà sống dựa vào tình thương yêu, sự giúp đỡ của những người yêu mến giọng hát của bà.

Nghệ sĩ trẻ Mai Tuyết Hoa – người học trò khá thân thiết và gắn bó với nghệ nhân Hà Thị Cầu từ nhiều năm nay cũng cũng không giấu nổi niềm thương xót và tiếc nuối khi hay tin bà Cầu đã ra đi. Theo chị, cách hát và chơi đàn của nghệ nhân Hà Thị Cầu vô cùng độc đáo và ở Việt Nam gần như không có người thứ hai.

Lễ viếng nghệ nhân Hà Thị Cầu bắt đầu vào sáng 4/3. Lễ an táng diễn ra vào 9h30 ngày 5/3 tại nghĩa trang xã Yên Phong, huyện Yên Mô, tỉnh Ninh Bình.

 

loading...

Ý kiến bạn đọc

Bình luận qua Disqus Facebook