Vay trả trong âm nhạc

13:58:13 - 14/03/2013 - admin

Quả thực, hành động vay mượn đã trở thành tôn chỉ cho xã hội Nhật suốt một thời gian dài hậu Thế chiến, và đấy cũng là một trong những chìa khóa thành công của họ.

Với những nước đang phát triển, cái làm nên “cốt cách” không nhiều, không sâu, và nhất là – không hiện đại; thì hành động vay mượn chất liệu từ bên ngoài nên được xem như phương cách tiến bộ nhất để hòa nhập và phát triển. Chẳng thể nào bó rọ với ao nhà, gốc đa, mái đình mà mơ những cơn mơ toàn cầu. Các nhạc sĩ tiền bối Việt đã vay gì từ âm nhạc Tây phương? Họ vay cảm hứng: những cảm hứng cá nhân, những chuyện tình riêng tư, những cảm thức về cái tôi cô độc của Đặng Thế Phong, Nguyễn Văn Thương, Dương Thiệu Tước … đều chịu ảnh hưởng từ ca khúc Pháp.

Vay trả trong âm nhạc

Họ vay chất liệu âm nhạc: âm giai 7 nốt và đặc tính “giải quyết trọn vẹn” của nó. Họ vay kỹ thuật tác khúc: khúc thức 2 đoạn đơn, kỹ thuật mô phỏng giai điệu. Họ vay tiết tấu: âm nhạc dân gian Việt làm gì có tango, bolero, valse? Cần minh xác lại một ý kiến của nhạc sĩ Bảo Chấn khi cho rằng tác phẩm của các vị tiền bối Việt nếu có trùng hợp gì đó với Tây thì do cùng cảm hứng, chứ thời ấy làm gì có cơ hội nghiên cứu nhạc Tây (sic)! Trên thực tế, những người đặt nền móng cho Tân nhạc, cho Thơ mới và cho Tiểu thuyết hiện đại Việt Nam đều nghe, đọc và nghiên cứu khá sâu trào lưu văn hóa cận đại Pháp. Những “tập nhiễm” từ thơ Lamartine, từ nhạc Tino Rossi, từ văn Chateaubriand …đã được tìm thấy quá rõ ràng.

Do đặc thù về chủng tộc, về tập quán, các dân tộc Á châu không sở trường về tiết tấu. Cơ sở giai điệu ngũ cung và hạn chế của nó là sự mơ hồ, thiếu tương phản cũng đã trói buộc người sáng tác rất nhiều. Vì thế, không riêng Việt Nam, các nước Á châu đều tìm cách phát triển nền nhạc phổ thông của mình bằng cách đi vay các yếu tố ngoại lai như tiết tấu Mỹ (mà Mỹ vay lại của các dân tộc Phi châu), cấu trúc âm giai 7 âm cổ điển, cấu trúc blues 12 nhịp, .v.v. Nét đặc trưng về tiết tấu Canto-pop với hàng loạt móc kép dồn dập thực ra cũng chẳng phải hoàn toàn của Trung Hoa cổ truyền. Họ đã vay của Tây, vay phong cách Jim Steinman. Người Hàn làm nhạc hip-hop dựa hầu như tuyệt đối vào kỹ nghệ sound production của Mỹ; cách nói rap của họ cũng cực kỳ “lai căng”, nửa Hàn nửa Mỹ. Nhật thì ôm gần hết alternative và metal Mỹ để dựng nên rock Nhật…

Như thế, chúng ta có thể vay cảm hứng, vay chất liệu, vay kỹ thuật tác khúc để xây nền cho ta. Vay ai? Có vẻ như, chúng ta không mấy thành công khi đi vay âm nhạc Tây phương hiện đại. Cá tính quá dị biệt; môi trường sống, nếp nghĩ, tập quán ngôn ngữ quá xa nhau khiến chuyện đi vay trở thành chắp vá, lộ liễu, “lai căng”. Thế nên, những nhạc sĩ Việt trẻ tuổi đi vay “thứ dễ nghe hơn” từ các nước láng giềng gần. Họ tìm vay nhạc Thái, nhạc Hàn, nhạc Mã Lai, nhạc Hồng Kông. Nói cho công minh, họ đang vay từ những nguồn vốn nghèo hơn vốn nhà! Quả thế, những gì chúng ta đang muốn mượn từ nhạc Thái, nhạc Tàu rất thô sơ, ấu trĩ.

Cũng để đối phó với việc xét duyệt – vì những bài có nguồn gốc Mỹ đều không được cấp phép – người ta phải vay “ngân hàng” Á châu hàng loạt. Có vay nhiều thêm đi chăng nữa, chúng ta cũng chỉ đáp ứng được mỗi một chuyện: nhu cầu nghe nhạc ồ ạt, thiếu chọn lọc của một số ít công chúng. Nhạc nửa Việt nửa Tàu tràn lan cũng chỉ để ca sĩ kiếm tiền chăng chớ ở những shows dễ dãi, và nhạc công phòng thu có việc làm đều đặn! Việc vay, như vậy, trở thành một “giải pháp tình thế” đáng buồn. Vay kiểu ấy, chẳng giúp ích gì cho một căn cơ lâu dài của chính ta; và vô hình trung, chúng ta đang tự làm mờ cốt cách.

Còn phải nói thêm về một tai hại nữa khi “vay gần”: vì không hiểu được tiếng Hàn, tiếng Nhật, chúng ta cứ đẻ ra hàng loạt những phó bản ất ơ vô tội vạ, chất chồng ngày càng nhiều những đống “não tình”. Vay như thế nào? Nhạc sĩ Bảo Chấn đã từng nghe và chép lại vô số tổng phổ nhạc nhẹ, từ Paul Mauriat đến Yanni, từ Burt Bacharach đến Chicago để phục vụ cho ban nhạc hòa tấu của anh trong những năm 80 – 90. Công việc hết sức tốn công đó lẽ ra có thể giải quyết nhanh chóng bằng cách đặt mua tổng phổ xuất bản. Song, thời ấy ta chưa thể mua hàng qua internet. Bảo Chấn đã phải cặm cụi ghi từng nốt nhạc, từng ô nhịp, từng hợp âm, vừa để phục vụ “đời cơm áo” vừa học tập phong cách phối khí. Anh, nhà phối khí có uy tín, đã tự học bằng cách khổ nạn như vậy.

Trong số những tổng phổ không rõ xuất xứ, có cả nhạc Keiko Matsui… Duyên may cho Matsui và xui xẻo cho nhạc sĩ Bảo Chấn. Vì nhờ chuyện ồn ào đó, người nghe jazz Việt mới để ý đến Matsui. Cô là một trong hàng nghìn nghệ sĩ smooth jazz (dòng pop mượn vỏ jazz, dễ nghe; ở Việt Nam có Hoài Sa và Huy Tuấn theo xu hướng này) và không hề là người có ảnh hưởng lớn đến không khí âm nhạc thế giới. Nhờ chuyện ồn ào, người Việt tìm mua thêm một ít nhạc của cô.

Cái xui của nhạc sĩ Bảo Chấn xuất phát từ việc anh đã “quên khuấy” xuất xứ bản tổng phổ ghi được. Tai nạn nghề nghiệp của một người hơi thiếu ngăn nắp chăng? Và dư luận đang có chiều hướng xét công xét tội kiểu Trung cổ? 

loading...

Ý kiến bạn đọc

Bình luận qua Disqus Facebook